Schilderen om te doorgronden

Lezen, zien, ervaren, leren, voelen en betekenen: een mens bestaat uit een som van delen. Hij is begaan met het lot van anderen, vraagt aandacht voor dingen die hij belangrijk vindt en verwondert zich over de vernuftigheid van zijn eigen soort. Maar boven alles is hijzelf - ondanks zijn egocentrisme - onderdeel van een groter geheel. De aarde is bedekt met een complex netwerk van mensen die op allerlei manieren relaties en verbintenissen met elkaar aangaan en tegelijkertijd tot het uiterste gaan om anderen te ontlopen, negeren of vernietigen. Van een afstandje bezien, bijvoorbeeld vanuit het raam van een vliegtuig, doet dat netwerk ineens aandoenlijk aan. Als minieme spelers van een spel van wereldformaat hebben we het leven van infrastructuur, plaveisel en plafonds voorzien. We hebben ieder een thuis gebouwd en vechten vanuit die beschutte omgevingen al generaties lang tegen de bierkaai van geboren worden en sterven. Waar begint het, waar eindigt het en hoe precies? Maar bovenal: waarom?

De schilderijen van Marc Claeijs zijn bezaaid met stippen in schijnbaar achteloze formaties en verschillend van formaat en kleur. Ze roepen uiteenlopende theorieën van sommen en deeltjes op. Van de mens als handelend interactief wezen zoomen we in op de mens als optelsom van zijn biologische deeltjes. Concentraties van cellen vormen weefsels, spieren en organen die ieder individu tot een geheel maken. De contouren van het lichaam, daar waar het fysieke ophoudt te bestaan en overgaat in de elementen, zijn vergelijkbaar met de contouren van de schilderijen. Die schilderijen zijn vreemdsoortige lichamen: lichamen met open lege ruimtes en concentraties van cellen die telkens een andere vorm aannemen en tot een nieuw geheel versmelten. Soms bevindt zich de grootste concentratie links bovenin, dan weer rechtsonder. Iedere stip is een resultaat van de vorige en wordt door de kunstenaar individueel beredeneerd. Soms vloeit de één logisch voort uit de ander, soms is de groei minder vanzelfsprekend. In ieder schilderij zitten bovendien deelfoutjes. Stippen die er niet horen: mutaties.

Hoewel Claeijs tijdens zijn opleiding aan de Koninklijke Academie de afstudeerrichting schilderen koos, volgden jaren waarin voornamelijk installaties, video's en performances ontstonden. De verf begon pas enkele jaren geleden weer te lonken. Penselen staan bij te komen in glazen potten en grote doeken vullen nu de wanden van zijn atelier. Sommigen zijn nog maagdelijk wit, de strijd moet hier nog gestreden worden. Veel van de titelloze doeken hebben een leeg hennepkleurig canvas als achtergrond voor hun stippenorganismen. Er zijn er echter ook met een vurige schildering die doet denken aan melkwegen in de ruimte. Deze doeken leiden de stap van micro naar macro in. Tegen de vegen van kleur tekenen zich namelijk ineens constellaties van sterren af. Soms zeer geconcentreerd en soms op lichtjaren afstand van elkaar, maar altijd in een harmonie die niet te beredeneren valt. In 1990 werd de Hubble gelanceerd. Waar telescopen op aarde altijd hinder van de beeldvervuilende dampkring ondervonden, flitste deze ruimtetelescoop er boven de atmosfeer lustig op los. Haarscherpe en kleurrijke beelden van het universum bereikten de aarde. Er was ineens een geloofwaardig beeld van die ongrijpbare grootsheid waarop niet alleen het heden, maar ook het verleden zichtbaar werd. Nog steeds doen zich onverklaarbare fenomenen voor in het heelal. Zo is het altijd geweest en zo zal het waarschijnlijk blijven, maar dankzij de Hubble-beelden werd de nieuwsgierigheid van de mens extra gevoed.

Waar eindigt de werkelijkheid? Of beter gezegd: waar eindigt de vat op onze werkelijkheid? Er is zoveel meer dan de mens reeds kan bewijzen. Je als kunstenaar te laten inspireren door deze leegte biedt de mogelijkheid beelden te scheppen voor de tekortschietende geest. Kunst werkt niet van exterieur naar interieur, maar altijd andersom. Het uiterlijke volgt op het innerlijke – de ziel.

Milou van Oene